Thủ tướng Chính phủ ban hành Công điện số 15/CĐ-TTg chỉ đạo chủ động ứng phó xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long

HÌNH 1  |  Vận hành hệ thống cống điều tiết ngăn mặn và phân phối nguồn nước tại Đồng bằng sông Cửu Long.

Ghi chú. Cán bộ và công nhân thủy nông kiểm tra, điều tiết cửa van cống ngăn mặn trong đợt cao điểm mùa khô nhằm giữ nguồn nước ngọt phục vụ sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Nguồn. Báo Điện tử Chính phủ. (2026, ngày 21 tháng 2). Chủ động ứng phó xâm nhập mặn ở ĐBSCL và hạn hán, cháy rừng ở khu vực Nam Trung Bộ và Đông Nam Bộ. https://baochinhphu.vn/chu-dong-ung-pho-xam-nhap-man-o-dbscl-va-han-han-chay-rung-o-khu-vuc-nam-trung-bo-va-dong-nam-bo-102260221004739641.htm

1  |  Nhận định khí tượng thủy văn và dự báo diễn biến ranh mặn tại ĐBSCL

Theo báo cáo từ cơ quan chuyên môn thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, dự báo từ nay đến hết tháng 5/2026, hiện tượng ENSO có khả năng duy trì trạng thái trung tính với xác suất trong khoảng 80% – 90%. Từ tháng 6 đến tháng 8/2026, xác suất chuyển sang trạng thái El Nino có xu hướng gia tăng từ 35% – 45%, trong khi xác suất La Nina ở mức rất thấp.

Về nguồn nước, dung tích trữ của các hồ chứa thủy lợi, thủy điện trên lưu vực hiện đạt mức khá, dao động từ 70% – 80% dung tích thiết kế. Tuy nhiên, lưu lượng dòng chảy từ thượng nguồn sông Mê Kông đổ về Đồng bằng sông Cửu Long đang bước vào giai đoạn suy giảm dần, làm gia tăng nguy cơ xâm nhập mặn sâu vào nội đồng.

Mặc dù tình hình nguồn nước hiện chưa gây xáo trộn diện rộng, Thủ tướng Chính phủ nhấn mạnh các địa phương tuyệt đối không được chủ quan do dòng chảy hạ lưu sông Mê Kông phụ thuộc rất lớn vào các hoạt động khai thác, điều tiết thủy điện ở các quốc gia thượng nguồn.

2  |  Chỉ đạo điều hành và các nhóm giải pháp can thiệp của Thủ tướng Chính phủ

Để chủ động kiểm soát rủi ro, bảo đảm cấp nước an toàn cho sản xuất và sinh hoạt, Công điện số 15/CĐ-TTg giao nhiệm vụ cụ thể cho từng Bộ, ngành và địa phương:

• Bộ Nông nghiệp và Môi trường: Chỉ đạo theo dõi chặt chẽ diễn biến thời tiết, nguồn nước; tổ chức dự báo ngắn hạn và dài hạn; thu thập thông tin về vận hành hồ chứa thủy điện thượng nguồn sông Mê Kông; hướng dẫn các địa phương điều chỉnh khung lịch thời vụ xuống giống lúa phù hợp; chỉ đạo các công ty khai thác công trình thủy lợi trực thuộc tổ chức lấy nước, trữ nước ngọt hiệu quả cho vùng cây ăn trái và cây trồng cạn có giá trị kinh tế cao.
• Bộ Công Thương: Chỉ đạo Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) bảo đảm cung ứng điện an toàn, liên tục cho các trạm bơm vận hành phục vụ cấp nước sinh hoạt và tưới tiêu; phối hợp điều tiết nước từ các nhà máy thủy điện phù hợp với nhu cầu hạ du.
• Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố: Tăng cường đo đạc nồng độ mặn 24/7 trước khi vận hành mở cống lấy nước; vận hành linh hoạt các công trình cống ngăn mặn đầu mối; đắp đập tạm ngăn mặn cục bộ và nạo vét khơi thông dòng chảy tại các tuyến kênh dẫn chính.
• Bảo đảm an sinh xã hội: Chủ tịch UBND các tỉnh chịu trách nhiệm toàn diện nếu để người dân, bệnh viện, trường học thiếu nước sinh hoạt; chủ động xuất ngân sách địa phương và báo cáo cơ chế hỗ trợ Trung ương theo Quyết định số 305/QĐ-TTg ngày 05/03/2021 của Thủ tướng Chính phủ khi vượt quá khả năng cân đối.

3  |  Định hướng thực tiễn đối với quản trị nguồn nước và tổ chức cơ sở (WUA)

Đối với các Tổ chức thủy lợi cơ sở (Tổ hợp tác, Hợp tác xã dùng nước – WUA) tại các địa phương vùng hưởng lợi, việc ứng phó với hạn hán và xâm nhập mặn đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa đơn vị quản lý chuyên nghiệp và cộng đồng người hưởng lợi:

• Phân cấp và phối hợp vận hành nhịp nhàng: Doanh nghiệp khai thác công trình thủy lợi chịu trách nhiệm vận hành các công trình đầu mối lớn (cống ngăn mặn vùng cửa sông, kênh trục cấp 1). Ban quản trị WUA chịu trách nhiệm tiếp nhận nguồn nước ngọt, điều tiết qua các cống bọng nội đồng và phân phối công bằng đến mặt ruộng của từng thành viên.
• Thực hiện bảo trì công trình theo Sổ tay kỹ thuật: Áp dụng các quy trình tại Sổ tay hướng dẫn bảo trì công trình thủy lợi nhỏ, thủy lợi nội đồng do Cục Quản lý và Xây dựng Công trình Thủy lợi ban hành; tổ chức kiểm tra độ kín của các cửa van cống nội đồng, đắp bờ bao ngăn rò rỉ nước mặn và bảo dưỡng động cơ trạm bơm điện trước các đợt vận hành cao điểm.
• Phổ biến kỹ thuật tưới tiết kiệm nước: Tuyên truyền đến từng hộ gia đình kỹ thuật tưới ướt khô xen kẽ (AWD) cho lúa, kỹ thuật che phủ gốc giữ ẩm và chủ động trữ nước trong mương vườn, túi chứa nước dẻo phục vụ cây ăn trái; tuân thủ nghiêm ngặt Luật Thủy lợi 2017 và Luật Tài nguyên nước 2023.