Trước thách thức suy giảm nguồn bùn cát phù sa từ thượng nguồn sông Mekong và sạt lở bờ kênh, Trung tâm Tư vấn PIM và nhóm chuyên gia đã tiên phong triển khai các nghiên cứu có sự tham gia và chuyển giao giải pháp dựa vào thiên nhiên (Nature-based Solutions – NbS) kết hợp bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển sinh kế cộng đồng.
1. Nghiên cứu tác động suy giảm phù sa sông Mekong – Gói 2.1 Dự án IP3
Dự án IP3 (“Tăng cường khả năng chống chịu khí hậu cho cộng đồng vùng ĐBSCL”) do Viện Mekong – Trường Đại học Cần Thơ điều phối, với nguồn tài trợ từ Bộ Ngoại giao và Thương mại Australia (DFAT) và Cơ quan Phát triển Thụy Sĩ (SDC) thông qua Oxfam Novib. Năm 2026, nhóm chuyên gia tư vấn đã hoàn thành Gói thầu Hoạt động 2.1 với các dấu ấn học thuật và thực tiễn nổi bật:
- Khảo sát thực địa định lượng trầm tích: Thu thập mẫu bùn cát và phân tích hàm lượng dinh dưỡng hữu cơ (N, P, K và vi lượng) tại vùng bồi tụ Cần Thơ và vùng sạt lở ven biển Cà Mau; làm rõ mức độ suy giảm dinh dưỡng phù sa tác động tới chi phí phân bón hóa học trong sản xuất lúa và cây ăn trái.
- Tham vấn đa bên có sự tham gia: Tổ chức chuỗi hội thảo lấy ý kiến nông dân, nhà khoa học và cơ quan quản lý nông nghiệp về giải pháp công trình mềm bẫy lắng phù sa tự nhiên trong mùa lũ.
- Tập huấn ToT và Khuyến nghị chính sách: Biên soạn bộ tài liệu đào tạo giảng viên nguồn về nguyên lý NbS trong thủy lợi nội đồng và đệ trình báo cáo khuyến nghị chính sách lên cơ quan quản lý cấp vùng.
2. Đề tài Nghị định thư cấp Bộ tại Khu Dự trữ sinh quyển Thế giới Núi Chúa
Đề tài hợp tác nghiên cứu theo Nghị định thư cấp Bộ do Bộ Khoa học và Công nghệ quản lý (kinh phí trên 3 tỷ VNĐ, giai đoạn 2025–2027) tập trung vào mục tiêu: “Nghiên cứu phục hồi rừng ngập mặn nhằm bảo tồn đa dạng sinh học, cải thiện sinh kế bền vững thích ứng biến đổi khí hậu cho cộng đồng địa phương và đồng bào dân tộc thiểu số tại Vườn quốc gia Núi Chúa”:
| Hợp phần kỹ thuật | Nội dung giải pháp dựa vào thiên nhiên |
|---|---|
| Khôi phục rừng ngập mặn bản địa | Lựa chọn các loài cây ngập mặn bản địa có khả năng chịu mặn cao và bám giữ rễ tốt; ứng dụng kết cấu cọc tre và lưới sinh học giảm sóng tạo bãi bồi lắng đọng trầm tích cho cây con phát triển. |
| Quy chế đồng quản lý tài nguyên | Xây dựng quy chế giao khoán bảo vệ rừng có sự tham gia của đồng bào dân tộc Raglay; gắn quyền lợi khai thác thủy hải sản dưới tán rừng với nghĩa vụ tuần tra bảo vệ hệ sinh thái. |
| Mô hình sinh kế xanh VQG Phước Bình | Thực hiện Dự án Quỹ tác động nhanh (QIP) của Đại sứ quán Ấn Độ và Bộ KH&CN (1,27 tỷ VNĐ, 2026–2027): Chuyển giao công nghệ nhân giống và nuôi trồng nấm bản địa cho đồng bào Raglay, tạo việc làm và giảm áp lực xâm hại rừng nguyên sinh. |
3. Giá trị nhân văn và tính bền vững sinh thái
Cách tiếp cận của đơn vị khẳng định nguyên lý: các giải pháp công trình bảo vệ bờ biển, bờ sông chỉ bền vững khi gắn liền với bảo tồn thảm thực vật tự nhiên và đảm bảo sinh kế no ấm cho người dân địa phương. Mô hình đồng quản lý rừng và sinh kế xanh đã mở ra hướng đi bền vững cho các khu vực vùng đệm khu bảo tồn thiên nhiên trên toàn quốc.
Nguồn tài liệu: Hợp đồng Hoạt động 2.1 Dự án IP3 (DFAT/SDC/Oxfam Novib/Viện Mekong); Thuyết minh Đề tài Nghị định thư cấp Bộ tại VQG Núi Chúa (Bộ KH&CN); và Dự án Quỹ QIP Phước Bình.
